જામનગર, દ્વારકા, સોમનાથ અને જૂનાગઢ (૨૦૧૧)

મોટેભાગે તારીખો હું ભૂલી શકતો નથી. અચાનક કેલેન્ડર પર નજર પડી અને આ તારીખો યાદ આવી જ્યારે છ વર્ષ પહેલાં ફેમિલી સાથે કેટલીક જગ્યાઓએ ફરવા ગયેલો... એ પછી કમ્પ્યૂટરની અંદર ફોટોગ્રાફ્સ જોવાથી તરત જ એ યાદોમાં ખોવાઈ ગયો અને થયું કે કંઈક લખું એ વિશે... એ બધી જ પળો એમની એમ યાદ નથી, ડાયરીમાં પણ ખૂબ ઓછી માહિતી લખી છે, ફોટોગ્રાફ્સની ક્વોલિટી પણ એટલી સારી નથી. પરંતુ તેમ છતાં ધૂંધળી એવી કંઈક યાદો સચવાયેલી છે! ૨૧થી ૨૪મી એપ્રિલ, ૨૦૧૧... ચાર દિવસો, ગાંધીનગરથી જામનગર, ત્યાંથી દ્વારકા, પછી સોમનાથ અને છેલ્લે જૂનાગઢ... કેટલીક વસ્તુઓ ખરેખર નવાઈ પમાડે છે, છ વર્ષ પહેલાંના ફોટોગ્રાફ્સ, ચહેરા પરનો દેખાવ બદલાઈ જવાની સાથે ઘણી જ વસ્તુઓ બદલાઈ ગઈ છે... ઘણી વસ્તુઓ મને વિસ્તારપૂર્વક યાદ નથી, એટલે આ પોસ્ટ ખૂબ ટૂંકી લખી છે.

સૌ પ્રથમ અમે લોકો જામનગર ગયેલા, ત્યાં ડેડીના મિત્ર સુરેશ અંકલને ત્યાં રોકાવાનું હતું. આગલે દિવસે એમના સસરાજી ગુજરી ગયેલા, તેમ છતાં એ લોકોએ અમને કહ્યું નહોતું, અમારી ટ્રીપ ન બગડે એ માટે. અમને ત્યાં જ રોકાવાનો આગ્રહ કરીને સવાર-સાંજ ભરપેટ નાસ્તો, આન્ટીનાં ખુદના પિતા ગુજરી ગયા હોવા છતાં એમણે પોતાનું જ રાંધેલું ખવડાવેલું, આ પ્રકારના સંબંધો મળવા ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. સુરેશ અંકલનું ઘર પૂરા રજવાડી ઠાઠ પ્રમાણે એમણે થોડા સમય પહેલા રિનોવેટ કરાવેલું હતું, જૂની હવેલી જેવા બારણાં અને બારીઓ, દીવાલો પર જૂની તલવારો, જાણે જૂનો કોઈ ઈતિહાસનો સમય પાછો આવી ગયેલો! મમ્મી-ડેડી સવારે આન્ટીને ત્યાં જઈ આવેલા, બેસણું અને એ બધુ રાખેલ ત્યાં એમના પિયરમાં, એ પણ જામનગરમાં જ હતું અને નજીકમાં જ. પરંતુ અમે એ પછી ત્યાંથી નીકળી જવાનું નક્કી કર્યુ, અમારે લીધે એમને વધારે તકલીફ ન પડે તે માટે, એટલે જામનગરમાં ખાસ કશું અમે જોઈ શક્યાં નહોતા, રાત્રે લાખોટા તળાવ જોયેલું, જેનો રાતનો ફોટો બિલકુલ જ ક્લિયર નથી. ચાલતી બસમાંથી જોયેલો વોરાનો હજીરો યાદ છે.

વોરાનો હજીરો, જામનગર

બીજે દિવસે એટલે કે ૨૨મી એપ્રિલ ૨૦૧૧નાં રોજ અમે દ્વારકા બેટની મુલાકાત લીધી હતી અને એ રાત્રે દ્વારકાધીશનાં દર્શન કર્યા હતાં. આશરે કલાકથી વધારે દરિયામાં હોડી દ્વારા મુસાફરી કરી હતી. સામે હતો ખારો દરિયો, કાળઝાળ ગરમી અને તેમ છતાં પાણી જોઈને પ્રસરતી થોડીક ઠંડક! કેટલીક હોડીઓની ઉપર ભારતીય ધ્વજ લહેરાતો હતો, માછલીઓની તીવ્ર વાસ આવતી હતી. અમારી એ બપોર એ રીતે મુસાફરીમાં ગયેલી. રાત્રે મંદિરમાં દર્શન કરી હૉટેલનાં ધાબે બેઠેલો એ અહેસાસ મને હજુ યાદ છે. ઠંડો ઠંડો એ પવન અને એ શાંતિ, એ યાદ હું શબ્દોમાં સમાવી ન શકું... બીજે દિવસે ૨૩મી તારીખે અમે સોમનાથ ગયેલા, ફક્ત ખૂબ લાંબી મુસાફરી કરીને એટલું જ યાદ છે. સોમનાથ પણ દર્શન કરીને ચોપાટી પર ખાસ રોકાણ નહોતું કર્યુ. સોમનાથનો દરિયો દ્વારકાનાં પ્રમાણમાં શાંત લાગતો હતો, કદાચ સાંજ હોવાને કારણે. ત્યાં દરિયાકિનારે આથમતો સૂર્ય જોયેલો. દરિયાકિનારેથી દેખાતું સોમનાથનું મંદિર, જે કેટલાય વર્ષોથી એમ જ અડીખમ ઊભું હતું, આવી કેટલીય સાંજે ત્યાં સૂરજ ડૂબતો હશે! દરિયાકિનારે કોઈએ કરેલી સેન્ડ આર્ટ મને યાદ છે. કોઈએ શિવ, ગણપતિ અને એ પ્રતિકૃતિઓ બનાવેલી અને એક દુર્ગાની મૂર્તિ. રેતીમાંથી જ બનાવેલી મોહક કળા, મુગ્ધ થઈને હું જોઈ રહેલો ખાસ્સા સમય સુધી...

બેટ દ્વારકા

સોમનાથનો દરિયાકિનારો અને ત્યાંથી મંદિરનું દ્રશ્ય

સોમનાથના દરિયાકિનારે કોઈએ કરેલી સેન્ડ આર્ટ

છેલ્લો દિવસ અમે ગાળેલો જૂનાગઢમાં, ડેડીનાં બીજા એક મિત્ર કલસરીયા અંકલને ત્યાં. અમે લોકોએ એ દિવસે જુમા મસ્જિદ, અડી કડી વાવ, નવઘણ કૂવો, સક્કરબાગ ઝૂ અને કૃષિ યુનિવર્સિટી જોયેલી. અમુક વસ્તુઓનાં ઐતિહાસિક મહત્વ વિશે હું લખવા માંગતો નથી, કારણ કે એ બધુ જ ગૂગલ પર મળી રહેશે. હું ફક્ત મારી યાદો લખી રહ્યો છું. ઉપરકોટ જૂનાગઢ શહેરની થોડેક ઉપર આવેલો વિસ્તાર છે, જ્યાં નરસિંહ મહેતા રહેતા હતાં એ વિસ્તારમાંથી પસાર થઈને જવું પડે છે. એ સમયે વપરાતી તોપો, ઉંચેથી દેખાતું જૂનાગઢ શહેર, રા'ખેંગાર અને રાણકદેવીનો ઈતિહાસ લઈને ઊભું હતું. એક ભોંયરુ હતું ત્યાં નજીકમાં, જે જૂના સમયમાં છેક સોમનાથ સુધી જતું હતું એમ માનવામાં આવે છે. નવઘણ કૂવો અને અડી કડી વાવ ભરબપોરે ખૂબ ભેંકાર લાગતી હતી. જૂની દીવાલોની આસપાસ ઉડતા કબૂતરોની પાંખોથી અડી કડી વાવમાં પડઘા પડતા હતાં અને એક છૂપો ડર લાગતો હતો, કારણ કે વાવનું બાંધકામ એ રીતે હતું કે જેમ નજીક જઈએ એમ નીચાણ આવે. નીચે ગબડી પડવાનાં ભય સાથે એમ લાગતું હતું કે દીવાલો એકબીજાની નજદીક આવી રહી હતી! 

જુમા મસ્જિદ, ઉપરકોટ, જૂનાગઢ

નવઘણ કૂવો અને અડી કડી વાવ, જૂનાગઢ

ઉપરકોટ પરથી દેખાતો ગિરનાર

સરદાર પટેલ દરવાજો, જૂનાગઢ

એ બપોરે પછી અમે સક્કરબાગ પ્રાણી ઉદ્યાન જોયેલો, જાતજાતનાં પંખીઓ, પ્રાણીઓ અને બગીચાઓથી ભરપૂર એ પ્રાણીસંગ્રહાલય એવું જ હતું જેવા મોટાભાગનાં પ્રાણીસંગ્રહાલય હોય છે. વૃક્ષો પર લટકતાં વેલાઓ, સફેદ મોર અને હંસ એટલું જ મને યાદ છે ફક્ત. એ પછી અમે ગયાં હતાં કૃષિ યુનિવર્સિટી કેમ્પસ, જૂનાગઢ. મારા ડેડીએ ત્યાં એમની માસ્ટર ડિગ્રી મેળવી હતી, માસ્ટર ઓફ સાયન્સ ઇન એગ્રિકલ્ચર. ડેડી એમની કૉલેજની જૂની યાદોમાં ખોવાઈ ગયેલા, એમની હોસ્ટેલનો રૂમ જોયેલો અમે લોકોએ, એક તળાવ હતું કેમ્પસની અંદર, પરી તળાવ. પરીની એક મૂર્તિ હતી ત્યાં અને બંધિયાર પાણી. ડેડી કહેતા હતા કે એ લોકો જ્યારે વાંચીને કંટાળી જાય ત્યારે સાંજે એ તળાવની પાળ પર બેસતા. મેં ત્યાં થોડો સમય પસાર કર્યો હતો એ તળાવની પાળ પાસે, ભરબપોરે કંઈક રાહત લાગતી હતી પણ એ સાથે શૂન્યતા જેવી કંઈક અલગ જ લાગણી મને ઘેરી વળી હતી. ડેડી ભણતા હતાં ત્યારનું અને આ સમયનું કેમ્પસ બદલાઈ ગયેલું, દીવાલો પરનાં રંગો, દેખાવ, ગોઠવણી, કેટલીક નવી ઈમારતો આવી ગયેલી, ફક્ત નહોતી બદલાયેલી તો એ યાદો જ હતી. જે ક્યારેય બદલાતી નથી. કાળઝાળ ગરમીમાં ઠંડક આપતી યાદો. એ યાદો એમની કોલેજ સમયની હોય કે મારી આ છ વર્ષ જૂના પ્રવાસની કે કોઈ પણ બીજી બનેલી ઘટનાઓ કે વ્યક્તિઓની, હમેંશા પાસે સંભાળીને રાખવાથી કોઈ અમૂલ્ય ખજાનો સાચવ્યો હોય એવી લાગણી થઈ આવે છે... 

સક્કરબાગ પ્રાણી ઉદ્યાન, જૂનાગઢ

પરી તળાવ અને કૃષિ યુનિવર્સિટી કેમ્પસ, જૂનાગઢ

માઉન્ટ આબુ (૨૦૧૫)

એક દિવસે અમે મારી ફેમિલીને રેલવે સ્ટેશન મૂકવા ગયેલાં, હું અને મારો બેસ્ટ ફ્રેન્ડ મૃગેશ. અને અમે બસ એમ જ નક્કી કરેલું કે ક્યાંક ફરવા જવું જોઈએ. જ્યાં ટ્રેનમાં જઈ શકાય અને ટ્રેનમાં પાછું આવી શકાય. એમ છતાં નજીક પણ હોય. અને થોડા દિવસોની માથાકૂટ અને ફેમિલીને ખૂબ મનાવ્યા પછી નક્કી થયું માઉન્ટ આબુ. બંનેને અમારી જિંદગીમાંથી થોડો બ્રેક જોઈતો હતો અને મૃગેશને તો ખાસ.

અમે જૂના સચિવાલયનાં રિઝર્વેશન સેન્ટર પર ટિકિટ માટે ગયા, એક આન્ટી બેઠેલા ત્યાં ટિકિટ કાઉન્ટર પર અને એ અમને ટોન્ટ કરતાં હતાં કે આબુ ફક્ત કપલ્સ જાય છે અથવા લોકો પીવા માટે જાય છે, અમે ફક્ત ફરવા માટે જ જઈએ છીએ, એ વાત એમને માન્યામાં નહોતી આવતી અને એ વાતની અમને નવાઈ હતી! મને બીજા પ્રવાસ જેટલા યાદ છે એટલો આ પ્રવાસ યાદ જ નથી, એટલે સુધી કે મને ટ્રેનનું નામ પણ યાદ નથી, એક વસ્તુ યાદ છે કે અમને પાછા ફરતી વખતનાં રિઝર્વેશનમાં બે જણ વચ્ચે એક જ સીટ મળેલી, અને અમે ત્રણ દિવસ રોકાવાનો પ્લાન કરેલો...

૨૩મી ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫નાં રોજ સવારે અમારી કાલુપુરથી ટ્રેન હતી. મૃગેશને કાલુપુર રેલવે સ્ટેશન પર એટલી મજા આવેલી કે વાત ન પૂછો, એમાં વાત એમ હતી કે એ ઘણા સમયે રેલવેથી મુસાફરી કરવાનો હતો, એ રોમાંચ એ અનુભવતો હતો અને એની સાથે સાથે હું પણ! અમારી બે મોટી બેગ્સ સાથે અમે ટ્રેનમાં ચડ્યાં અને સીટ્સ શોધી અને ઘેરથી લાવેલો ભરપૂર નાસ્તો કર્યો. મૃગેશ પેપર ડિશથી માંડીને ચમચી પણ લઈ આવેલો એટલે કોઈ તકલીફ પડવાનો સવાલ જ નહોતો!

બપોરે અમે પહોંચેલા ત્યાં, પણ હજુ નીચે તો ફક્ત સ્ટેશન જ હતું. ફરવા માટે તો પર્વત ઉપર હતો.  અમે વિચાર કર્યો કે સ્ટેટ ટ્રાન્સપોર્ટની બસમાં જવું જોઈએ એટલે છેતરાવાનો ભય પણ નહીં. અમે રાહ જોતાં ઊભા રહેલા સ્ટેશનથી થોડે દૂર અને થોડા સમય પછી બસ મળી. મોટાભાગનાં મુસાફરો સ્થાનિક લોકો અથવા કપલ્સ હતાં.  અમને છેલ્લી સીટમાં જગ્યા મળી. પર્વતીય ઢોળાવો ધરાવતાં રસ્તાઓ પર બસ શું ઉછળતી હતી અને એ જે આંચકા હતાં અને મને તો એ સાંકડા રસ્તા જોઈને ડર લાગતો હતો! મને થોડા ચક્કર પણ આવતાં હતાં. અમારી વાતોને લીધે એ રસ્તો પસાર થઈ જતા એટલો સમય ન લાગ્યો.

બસમાંથી હજુ ઊતર્યા પણ નહોતા અને થોડાક એજન્ટ્સ હોટેલમાં લઈ જવા માટે પડાપડી કરવા લાગ્યાં. સરખી રીતે બસમાંથી ઊતરવા પણ નહોતા દીધા એ લોકોએ. અમુક લોકોને અમે કહ્યુ કે અમારી હોટેલ બુક છે ત્યારે પીછો છોડ્યો એમણે. એક એજન્ટ અમને મળ્યો અને અમે થોડા રૂમ જોવાનું નક્કી કર્યુ એની સાથે. એણે કહ્યુ કે એ એની જીપમાં લઈ જશે અને રૂમ નહીં ગમે તો પાછા એ જ જગ્યાએ ઊતારી જશે. અમને એણે બતાવેલો એક રૂમ ગમ્યો એ ખૂબ મોંઘો હતો અને બીજા જે સસ્તા હતાં એમાં સ્વચ્છતાનું નામોનિશાન નહોતું! તો અમે એ માણસને કહ્યુ અમને પાછા મૂકી જવા માટે, પણ એણે વાત પણ ન કરી અમારી સાથે અને અમારે પાછા જ્યાં ઊતરેલા એ જગ્યાએ મોટી બેગ્સ સાથે ચાલતાં જવું પડ્યું! એક ભાઈ ત્યાં ઊભેલો અને એણે કહ્યુ કે એ રૂમ બતાવશે, અમને ગમે તો જ અમારે રૂમ રાખવો. એના બાઈક પર ટ્રિપલ રાઈડમાં અમે ગયાં ત્યાં સુધી. થોડે નજીક જ હતું એ 'બાલાજી કોટેજ' નામનું ઘર. હા, એ ઘર જ હતું કારણ કે મકાનમાલિક ત્યાં જ રહેતાં હતાં અને પાછળ થોડા રૂમ બનાવેલાં. અમને રૂમ બતાવ્યો, સરસ નાનો રૂમ. ડબલ બેડ. સ્વચ્છ. અમને ગમ્યો. અમે ત્યાં રહેવાનું નક્કી કર્યુ. બાથરૂમ અલગ હતું. અમે ફ્રેશ થઈને થોડો આરામ કર્યો અને સાંજે 'સનસેટ પોઈન્ટ' જવાનું નક્કી કર્યુ.

મૃગેશ

રૂમ

હું, સંજય

સાંજે ચાલતાં જ અમે ત્યાં જવાનું નક્કી કર્યુ. થોડે નજીક જ હતું. ડૂબતો સૂર્ય જોવા માટે લોકો એકઠા થયેલા. અમે મકાઈ ખાતા ખાતા બધાને જોઈ રહેલા. કપલ્સને જુદા જુદા પોઝમાં ફોટોસ પડાવતાં જોઈ અમને એટલું ફની લાગતું હતું ને! ધીમે ધીમે સૂર્ય ડૂબતો હતો, અમુક લોકો વાહિયાત શબ્દો સાથે જોરશોરથી ચીસો પાડતા હતાં. બીજા અમુક લોકો અમારી જેમ શાંત બેઠેલા. અમને બેસવા માટે સરખી જગ્યા નહોતી મળી. મૃગેશનો મૂડ હજુ પણ એટલો સારો નહોતો. હું એને ચિયર અપ કરવા પ્રયત્નો કરતો હતો અને સૂર્ય ડૂબતો જતો હતો. મારા ફોનનો કેમેરા પણ થોડા દિવસ પહેલા બગડી ગયેલો અને મૃગેશને ફોટોસનો એટલો શોખ નથી, એટલે એ પરાણે મારા કહેવાથી થોડા ફોટોગ્રાફ્સ કેપ્ચર કરતો હતો!

સાંજે અમે ત્યાં બજાર ગયા અને જાણ્યુ કે જમવા માટે 'ઓનેસ્ટ' પણ હતું અહીં,  ‘હેવમોર’ પણ અને બીજી ઘણી ફ્રેન્ચાઈઝીસ! અમે ‘ઓનેસ્ટ’માં જમ્યું અને વિચાર્યુ કે જેટલું વિચાર્યુ હતું એટલી મજા ન આવી. અમે ઉદાસ હતાં હોટેલનાં રૂમ પર પાછા આવતી વખતે. હોટેલ પાછા આવીને વિચારતાં હતાં કે હજુ બીજા બે દિવસ અહીં કેવી રીતે રોકાઈશું કારણ કે અમારુ બીજા બે દિવસ પછી રિઝર્વેશન હતું! માંડ માંડ ટેન્શન સાથે પણ અમે સારી ઊંઘ માણી.

સવારે અમને ફરીથી ફરવાનો કોઈ જ મૂડ નહોતો. અમે એક જીપ જે ઉપર સુધી લઈ જતી હતી ત્યાં ઘણા વધારે ભાડામાં ગયાં. એણે અમને જ્યાં ઊતાર્યા ત્યાંથી 'દેલવાડાનાં દેરા/દહેરા' ઘણા દૂર હતાં. અમને અફસોસ થયો કારણ કે હોટેલ પર અમને કહેલું કે અમે એક વ્હીકલ ભાડે લઈ શકીએ. અમને એમ કે એ સસ્તું નહીં પડે, હજુ બીજી જગ્યાઓએ જવા માટે ફરી બીજા વાહન શોધવાના હતાં એટલે પછી અમે નક્કી કર્યુ કે પાછા હોટેલ જવું અને પછી ડ્રાઈવ કરીને પોતાની રીતે ફરવું!

પાછા હોટેલ સુધી આવ્યા ત્યારે જાણ્યું કે અમારો નિર્ણય સારો હતો કારણ કે પછી અમે ફક્ત એ ૧૫૦/૨૦૦ રૂ. ના પેટ્રોલમાં આખો દિવસ ફરેલા. એમણે એક્ટિવાની સાથે આપેલ હેલ્મેટ તૂટેલું હતું અને પહેરતાં ફાવતું ન હતું, એ હેલ્મેટને મૂકવા માટે ડેકી ખોલી તો જાણ્યું કે સીટ પણ આખી અલગ થઈ શકતી હતી ડેકીથી!! એ બધી માથાકૂટ સાથે અમે સૌથી પહેલાં દેલવાડાનાં દેરાસરની કોતરણી જોઈ અને મંત્રમુગ્ધ થયાં. બીજા બે ત્રણ નાના મોટા મંદિરો જોઈને અમને સખત કંટાળો આવ્યો અને અમે નક્કી કર્યુ કે અમે મંદિર જઈશું જ નહીં. અમે પાસેની હોટેલમાં સરસ ગુજરાતી ભોજન જમ્યું. ફરી બપોરે અમે ડ્રાઈવ શરૂ કર્યુ. એ રસ્તા પર એક્ટિવા ચલાવવું સાચે જોરદાર અનુભવ હતો અમારી માટે.

હું, મૃગેશ અને એક્ટિવા

અમે ઘણી જગ્યાઓએ ગયેલાં ત્યાં આસપાસ, એમાંથી મને કંઈ જ ખાસ યાદ પણ નથી. એક તળાવ હતું જેને કિનારે બેસવા હું મૃગેશને પરાણે લઈ ગયેલો. એક નાનો પર્વત હતો જ્યાં ફોટોગ્રાફ્સ પડાવ્યા ભરપૂર. બ્રહ્માકુમારીનો આશ્રમ હતો પણ ત્યાં પણ અમને નહોતું ગમ્યું. અમે સાંજે નકી/નક્કી/નખી લેક ગયેલાં અને રસ્તો ભૂલી જઈને બીજી બાજુ ખાસ્સુ ડ્રાઈવ કરીને રસ્તો મળેલો. નકી લેક પર મૃગેશને બોટમાં બેસવું હતું અને એ એટલી મોંઘી બોટ હતી કે મેં એ થોડીવાર માટે એટલા પૈસા ખર્ચવાની ના પાડેલી, હવે જ્યારે અમે કમાઈએ છીએ ત્યારે મને થાય છે કે પૈસા તો મહત્વના છે જ નહીં કારણ કે આ પૈસાથી અમે એ સમય ક્યારેય નહીં ખરીદી શકીએ.

તળાવને કિનારે મૃગેશ

એ સાંજે અમે ફરીથી 'સનસેટ પોઈન્ટ' ગયેલાં અને આ વખતે અમે પહેલેથી સરસ જગ્યા શોધીને બેસી ગયેલાં, ભરપૂર યાદો સાથેની એ સાંજ હું શબ્દોમાં નહીં સમાવી શકુ. અમે નકી લેકથી લીધેલા કી ચેઈન્સ અને નેમપ્લેટ બધુ લઈને હોટેલ પર પાછા આવીને વિચાર્યુ કે હવે ફરવા માટે અહીં કોઈ ખાસ સ્થળ રહ્યુ છે નહીં અને અમારુ રિઝર્વેશન એક દિવસ પછી હોવા છતાં અમે બીજે દિવસે સવારે નીકળી જવાનું નક્કી કર્યુ અને હોટેલમાં આપેલ એડવાન્સ પાછુ લીધું એમ કહીને કે અમારે પરીક્ષા છે!! એ આન્ટી અમને કહેતા હતા કે 'વાપસ આના, હં...' અને અમે એ યાદો લઈને રેલવે સ્ટેશન પર મોડી પડેલી ટ્રેનની રાહ જોઈને કંટાળેલા, ભૂખ્યાં અને થાકેલા ૨૫મી ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫નાં દિવસે બપોર પછી ગાંધીનગર પાછા આવેલા. એ રિઝર્વેશનની ટિકિટ અમે ગાંધીનગર આવ્યા પછી કેન્સલ કરાવી!!

મૃગેશ - સનસેટ પોઈન્ટ

આજે બે વર્ષ પછી હું એ અઢી દિવસ વિશે વિચારુ છું તો મારુ દિલ ખુશ થઈ જાય છે. થેન્ક યુ મૃગેશ મારી જિંદગીમાં હમેંશા સાથ નિભાવવા માટે અને આટલી ભરપૂર યાદો માટે પણ...

સરદાર સરોવર અને ઝરવાણી (૨૦૧૩)

દીવ અને સાસણગીર વાળી ટ્રીપ માટે લખેલી પોસ્ટ ગમી ઘણાંને; પણ સૌથી પહેલો ફીડબેક આપ્યો જયદીપે અને એણે કહ્યુ કે સરદાર સરોવર અને ઝરવાણી માટે પણ લખું. તો સ્પેશ્યલી ફોર હીમ! અમારું ફાઈનલ યર ચાલતું હતું અને જયદીપનો આ જગ્યાએ ફરવા જવાનો આઈડિયા ક્યારનોય હતો, કદાચ એ ગયેલો હતો પહેલાં કે એ યાદ નથી, પણ રસ્તો, ખર્ચ અને જગ્યા બધી માહિતી એકઠી એણે પહેલેથી જ કરી લીધેલી; એક દિવસ માટે જવાનું છે; એક સ્પેશ્યલ વાહન કરી લઈએ તો સારું રહેશે; તો બીજા થોડા લોકોને પણ પૂછી શકાય કે કોણ કોણ પ્રવાસમાં જોડાવા ઈચ્છે છે... અતથી ઈતિ, સર્વત્ર જયદીપનો જ વિચાર, ખાલી છેલ્લે અમે એ માટે નવા સચિવાલયમાંથી નર્મદા વિભાગની મંજૂરી પહેલેથી લઈ લીધેલી જેના માટે દર્શન(DD)નાં ખૂબ આભારી રહી શક્યાં... પૂછ્યુ ઘણાંને પણ છેલ્લે નક્કી થયાં ૧૩ મિત્રો... જયદીપ પટેલ, ઋતુરાજ ઝાલા, કુંતલ ટેલર, ધવલ થોરિયા, દર્શન ડોરિયા, અખિલ ગોસ્વામી, કેયુર મોદી, સંદીપ કાલરીયા, અંકિત માકડિયા, ધર્મેશ નાડોલા, યોગેશ પટેલ, મૌલિક દુદાણી અને હું સંજય દેસાઇ. તારીખ હતી ૩૧-૦૭-૨૦૧૩.

શાહરુખ ખાન છીએ અમે બધાં!

‘તૂફાન’ જીપ નક્કી થયેલી, જે સવારે વહેલા અમદાવાદથી નીકળવાની હતી. અને મારે જવાનું હતું ઋતુરાજને ત્યાં એક રાત પહેલાં પણ એને ત્યાં મહેમાન હતાં. એટલે રાત રોકાવાનું નક્કી થયું દર્શનને ઘેર. વેલ, દર્શન માટે ઘણાંને લાગે છે કે એ બસ મજાક-મસ્તી જ કરતો રહેતો હોય છે, સીરિયસ નથી અને આમ ને તેમ, પણ જ્યારે એને ત્યાં રોકાવાનું થયું ત્યારે એની વિશે વધારે જાણી શકાયું, એના ઘરનો ઉપરનો માળ આખો ‘અભિલાષા’ નામની એનજીઓને સમર્પિત છે, જે અમદાવાદમાં ગીતામંદિર આસપાસ કેટલાય સામાજિક કાર્યો કરે છે, બાબા આંબેડકરની પ્રેરણાથી. આ ઉપરનાં માળમાં આસપાસનાં ગરીબ છોકરા-છોકરીઓને મફતમાં શિક્ષણ આપવામાં આવે છે અને એ સમયે દર્શન પણ એમને ભણાવતો. હેટ્સ ઓફ!

દર્શન, જયદીપ, ઋતુરાજ, કુંતલ, ધવલ, અખિલ, કેયુર અને છેલ્લે હું

સવારે વહેલા લગભગ છ વાગ્યા આસપાસ જ ‘તૂફાન’ આવીને ઊભી રહી ગયેલી. સંદીપ, ધર્મેશ, અંકિત, યોગેશ અને મૌલિક લગભગ એમના દોસ્તની હોસ્ટેલમાં રોકાયેલા રાતે. અને ધવલ અને કેયુર બંને જીપ સ્ટેન્ડથી આવેલા ડ્રાઈવર સાથે. મને ચોક્કસ યાદ નથી. જયદીપ, કુંતલ, ઋતુરાજ સવારે આવી ગયેલા દર્શનને ત્યાં. તો અમે લોકો પણ ચડ્યા, એ પછી ખાલી નેક્સ્ટ સ્ટેન્ડથી અખિલને લઈને અમારી સફર શરૂ થઈ... વહેલી સવારનાં પહોરમાં થોડી વાર તો પહેલાં લોકો શાંત રહ્યા. રેડિયો સાંભળ્યો, છાપું વાંચ્યુ અમુકે. (અથવા ખાલી નજર ફેરવી છાપામાં!) પણ થોડા સમય પછી ટપલી-દાવ અને બીજી મસ્તી શરૂ થઈ જ ગઈ! ‘ડમ સરાઝ’ પણ રમવાની મજા આવેલી. હાઈવે પર થોડો સમય જીપ રોકાયેલી ત્યારે પણ બધાંને ફોટોઝ પડાઈ જ લેવા’તાં! નર્મદા આવતાં જ વરસાદથી ધોવાયેલાં રોડની બંને બાજુએ વેરાયેલાં પીળા ફૂલો ખૂબસુરત લાગતાં હતાં!

યોગેશ, સંદીપ, અંકિત, મૌલિક અને ધર્મેશ

કુદરતને ખોળે

લગભગ સવારે ૧૦-૩૦ જેવાં ત્યાં પહોંચેલાં સરદાર સરોવર ડેમ, ત્યાં પહેલા એક સ્ટોપ હતું જ્યાંથી આગળ જવાનું હતું પણ નામ યાદ નથી રહ્યુ. બધા થોડી વાર આસપાસ પોતપોતાની રીતે ફરતા રહ્યા. પછી શરૂ થયું ફોટોગ્રાફી સેશન ત્યાં નીચે જ; ડેમ હજું ઉપર હતો. ઉપર થોડે ગયાં પછી છેક ઉપર જવા માટે એક મીની બસ હતી. અને પહોંચ્યા ગુજરાતની જીવાદોરી સમાન નર્મદાનાં ડેમ સરદાર સરોવરની છેક નજીક. શું નજારો હતો! ધુમ્મસ, લીલોતરી અને પાણી... મશીનોની મિકેનિકલ વસ્તુઓ અને ડેમની ટેક્નિકલ અને બાંધકામ રિલિટેડ વસ્તુઓ મને યાદ પણ નથી અને મારે લખવી પણ નથી! દોઢ કલાક જેવું લગભગ ત્યાં રોકાયેલાં અને નાસ્તો કરીને બસ કુદરતને મન ભરીને માણેલી, ત્યાંથી જવાનું હતું ઝરવાણી, પણ નજીકમાં એક જગ્યાએ પાણીનો ફ્લો હતો ત્યાં પણ જીપ રોકી, શું ધસમસતા પ્રવાહે વહેતું હતું પાણી! મકાઈ ખાધી બધાંએ ધરાઈને અને ત્યાં પણ થોડો સમય પસાર કર્યો.

મકાઈ અને પાણીનો ધસમસતો પ્રવાહ

હવે આખી ટ્રીપની સૌથી મજેદાર જગ્યા માટે નીકળ્યા, એક ધોધ છે, જગ્યાનું નામ ઝરવાણી. રસ્તો ખરાબ હતો. માંડ જીપ ચાલતી હતી, અને એક જગ્યાએ પહોંચ્યા પછી તો હવે પાણી હતું આગળ, સ્થાનિક ત્યાં ફરતાં અમુક લોકોએ કહ્યુ કે જીપ આગળ જઈ શકશે નહીં. જગ્યા થોડે પાસે જ છે. અને નક્કી થયું કે આગળ ચાલતાં જવાનું છે. લોકો કપડાં ચેન્જ કરવા લાગ્યા નહાવા માટે, આઈ વોઝ લાઈક હું તો અન્ડરવેરમાં જ જઈશ આગળ, શોર્ટ પણ નહીં! અને ધવલે પણ સાથ આપ્યો એ વાતમાં, ચાલવાનું ઘણું હતું એ પછીથી ખબર પડેલી, અને સામાન બધો જીપમાં મૂકીને કેમેરા સાથે નીકળ્યા બધાં, મોટાભાગનાં ચપ્પલ, સેન્ડલ કે જૂતા વગર, લગભગ ચારેક જણે પહેરેલાં. (એમને ફાયદો થયેલો!) રસ્તામાં રેતી, કાંકરા, ઘાસ, નાના નાના ગોળાકાર પથ્થર કેટલુંય એવું હતું જેને ફક્ત જોવાથી જ દિલ ખુશ થઈ જતું હતું! પગમાં એ કાંકરા વાગતાં હતાં અને અમુક લપસણી જગ્યાઓએ પડવાનો ડર પણ હતો, પણ બધાં એકબીજાને સહારે ચાલતાં હતાં... અને ફાઈનલી થોડીક જહેમતો બાદ સામે હતો ધોધ! કેયુરનું વાક્ય મને યાદ છે કે એના સેન્ડલનાં પૈસા એ દિવસે વસૂલ થયાં!

હવનકુંડ મસ્તો કા ઝુંડ

ઝરવાણી તરફ ચાલતાં જતી વખતની મસ્તી

સામે હતો ઝરવાણીનો ધોધ અને જ્યાં બધાં મુક્ત હતાં કુદરતનાં ખોળે, સુખનાં સરનામે અને એ બધું! પબ્લિક શું નહાવા પડેલી! અમને બધાંને એમ કે જગ્યા બહું ફેમસ નથી અને ઓછા જ લોકો હશે પણ ધારણા ખોટી પડેલી. અને બસ પછી શું હતું પાણીની છોળો, મસ્તી, ફોટોઝ, એ પળો જીવી લેવાની મુક્ત રીતે અને એ યાદો સંઘરી લેવાની હતી. ઠંડક, વરસાદ, કેટલીય બૂમો પાડતાં અમે, વાદળ, અને એ બપોર! જ્યાં એવું લાગતું હતું કે દુનિયામાં બપોરે તડકો હોતો નથી; દુનિયામાં ૧૧-૬ની જોબ નથી, આ દુનિયામાં કંટાળો નામની વસ્તુ છે જ નહીં જાણે, એ જ છે જે બસ આપણને જોઈએ છે, જે સામે છે, હેપીનેસ! અમે ગીતો ગાતાં હતાં, બોલ વડે કેચિંગ રમતાં હતાં પાણીમાં, ફિલ્મી ગીતો ગાઈ ગાઈને ગળામાં બળતરા થતી હતી મને, ‘ભાગ મિલ્ખા ભાગ’નાં ‘હવનકુંડ મસ્તો કા ઝુંડ’ ગીત પર ફરજીયાત બધાંએ ડાન્સ કરવાનો હતો! બીજા ત્યાં આવેલાં લોકો સાથે વાતો થઈ શકતી હતી કે ‘અલ્યા! તમે પણ અમદાવાદનાં? અમે પણ અમદાવાદનાં!’ બધાનાં મોબાઈલ ટાવર બંધ હતાં એમ છતાં થોડે દૂર ફેમિલીમાં એક છોકરી એની છત્રીની નીચે એનાં મોબાઈલમાં મશગૂલ હતી, એનું આખું કુટુંબ નહાતું હતું એના સિવાય, અને અમે એ અજાણી છોકરીની દયા પણ ખાઈ શકતાં હતાં અને એની મજાક પણ ઉડાવી શકતાં હતાં! બધાં ખુશ હતા, હું ખુશ હતો. 

ઝરવાણી

પણ, થોડી વાર એમ જ બેઠેલો પાણી પાસે અને એક વિચાર દિમાગમાંથી ખસતો નહોતો કે આટલી બધી ખુશી, આટલાં બધાં હસતાં ચહેરાં ખબર નહીં હવે ક્યારે જોવા મળશે! આ બધાં કોલેજ પૂરી થયાં પછી પોતપોતાની દુનિયામાં ખોવાઈ જશે, કોઈ વાર વાત થશે, કોઈ વાર યાદ આવશે. પણ બસ એ ક્ષણ ત્યાં જાણે થીજી ગયેલી, થોડીક લગભગ ૧૦% ઉદાસી આવી ગયેલી મને, હું હટાવવાં માંગતો હતો એ વિચારને પણ નહોતો જતો એ વિચાર અને એ સ્થિતિમાં એક ફોટો પણ કોઈએ પાડી લીધેલો મારો, કોઈને ખબર નહોતી, કોઈને આજ સુધી એ કહ્યુ નથી. પણ એ કેમ થયું એની સાઈકોલોજી પણ સાતેક મહિના પછી ઈમ્તિયાઝ અલીની ફિલ્મ ‘હાઈવે’ જોઈને સમજાઈ ગયેલી, મારી સ્થિતિ એ વખતે એવી થઈ ગયેલી જે ફિલ્મની અંત તરફ જતી વખતે આલિયાનું પાત્ર વીરા અનુભવે છે, પાણીનાં ઘણાં પ્રવાહની વચ્ચે એ બસ બેઠી છે એક પથ્થર પર, ખુશ છે, હસે છે અને એક આંખમાં આંસુ આવી જાય છે. એક પણ ડાયલોગ વગરનો એ અદ્વિતીય સીન જોયેલો ત્યારે મને આ દિવસની મારી લાગણી સમજાઈ ગયેલી! સાચે જ ઈમ્તિયાઝ અલીની ફિલ્મોએ મને જિંદગી વિશે ઘણું શીખવાડ્યું છે...

મારી ૧૦% ઉદાસી

'હાઈવે'માં વીરાની ઝરણા પાસેની લાગણીઓ

અમે હતાં એ પળમાં જિંદગીનો આનંદ લેતાં બધાં મસ્તીમાં ડૂબેલાં કોઈ જાતની ચિંતા વિનાનાં, અને એ જગ્યાએ જ રહેવું હતું મને તો, બીજાની ખબર નથી! પાછા જીપ પાસે આવતી વખતે હું વળી વળીને પાછળ જોતો હતો, વહી જતાં સમયને કેદ કરવો શક્ય નહોતો તો પણ! જીપ પાસે આવીને ચેન્જ કર્યુ બધાએ. અને હવે પ્લાન હતો પાછા ફરતી વખતે વડોદરા ‘કમાટી બાગ ઝૂ’ થઈને જવાનો! અને જીપમાં બધાં ફરી ‘ડમ સરાઝ’ રમતાં હતાં, મારો વિચાર હતો વધેલા મમરા, સેવ અને ડુંગળી, ટામેટા વડે ભેળ બનાવવાનો અને અંકિત અને કેયુરે સમારવામાં ખાસ્સી મદદ કરેલી. ધરાઈને ખાધી ભેળ, પણ વડોદરા આવ્યું ત્યારે ‘કમાટી બાગ ઝૂ’ બંધ હતું, બુધવારને કારણે કે એ દિવસે બંધ હતું એ ખ્યાલ નથી, અને હવે અમદાવાદ બોલાવતું હતું, પાછા ફરીને સંદીપ, અંકિત, યોગેશ, ધર્મેશ, મૌલિક છૂટા પડતાં હતાં કાંકરિયાની નજીક. એટલે અમે બાકીનાં લોકોએ ત્યાં ડીનર લેવાનું નક્કી કરેલું અને બધા પાછા આવ્યા પોતપોતાની જિંદગીમાં...

કાંકરિયા ખાતે ડીનર

P.S. : જ્યારે આ પોસ્ટ લખવાની શરૂ કરી ત્યારે હતું કે મજા આવશે. પણ, બહું ખરાબ લખાઈ છે આ પોસ્ટ, તો એ માટે માફી! જ્યારે ડાયરીમાં આ દિવસ વિશે લખેલું એ અડધું જ પેજ લખેલું. ઉપરાંત ૧૩ મિત્રો હોવાથી બધાંના નાના નાના અલગ ગ્રુપ વહેંચાઈ ગયેલાં, તો મને ખાસ યાદો પણ યાદ નથી, તો પણ એ દિવસને સેલ્યૂટ!